Lofalitsidwa koyambirira Lachisanu, Okutobala 22, 2010, 5:51 pm mu Chijeremani pa www.letztercountdown.org
Ngati ndikufuna kufotokozera ziŵalo za kagulu kathu kakang’ono kanthu kena ka mutu wa m’Baibulo kamene kali m’nthaŵi zakale, ndimawalangiza kaŵirikaŵiri kuti sitiyenera kuŵerenga malemba popanda kupuma. Tiyenera kupuma n’kumaganizira za nthawi, chikhalidwe komanso mmene zinthu zilili kwa anthu otchulidwa pamenepo. Tiyenera kudziyika tokha mwachindunji m'malo a osewera ndikuwona chilichonse ngati kuti tangopanga ulendo wobwerera m'mbuyo ndipo tikhala molunjika mu nsapato za omwe akutenga nawo mbali. Amene alephera kutero adzakhala ndi vuto nthaŵi zonse kumvetsetsa malemba a m’Baibulo amene analembedwa zaka 3500 - 2000 zapitazo. Chifukwa cha njira yoyipa yowerengera zolemba zakalezi komanso vuto lomwe timawumbidwa ndi miyambo yathu ndi kaganizidwe kathu, zolakwika zomasulira zimayamba kubisa masomphenya athu a chowonadi.
Ngati tikufuna kuthetsa nkhani zokhuza Paskha mu gawo loyamba wa Mithunzi ya Mtanda, tifunika kuchita ndendende zomwe ndafotokozazi. Tiyenera kubwereranso ku chikhalidwe chimene chimakumbukirabe mmene Paskha ankayenera kuchitikira. Akatswiri a Chikhristu akuwoneka kuti akuganiza kuti "tabwerera m'mbuyo" kale mokwanira ngati titakwanitsa ulendo wamaganizo wopita ku nthawi ya Yesu, zaka 2000 isanafike nthawi yathu. Iwo amavomereza kuti “pano tili ndi chochitika chinanso pamene kusadziŵa kwathu machitachita a Chiyuda masiku ano kumaoneka kukhala chochititsa kulephera kwathu kugwirizana momveka bwino ndi mawu ooneka ngati otsutsana a Yohane ndi Oyamba.” {Adventist Bible Commentary, Voliyumu 5, p. 537, Chingerezi}
Koma izi ndi—monga ndisonyezera pano—palibe patali mokwanira. Tiyenera kuchita khama kwambiri m’maganizo ndi kubwerera m’mbuyo zaka zina 1500 ku chiyambi cha Paskha, kunthaŵi imene inakhazikitsidwa ndi Yehova, ndipo tiyenera kuloŵerera m’nsapato za munthu amene analandira malangizo mwachindunji kuchokera kwa Yehova. Tiyenera kuvala ...
Nsapato za Mose
Poŵerenga mawu oona mtima a akatswiri athu—akuti ndiko kusadziŵa kwa lerolino machitachita akale Achiyuda kumene kumatilepheretsa kumvetsetsa zimene zinachitika kalelo mu AD 31, choyamba tiyenera kuzindikira kuti chidwi chachikulu cha Ambuye wathu nchakuti timvetsetse bwino lomwe zimene zinachitika panthaŵiyo, kotero kuti tingathe kulimbana ndi ziukiro za aphunzitsi onyenga. Kuchotsa umbuli wathu ndi: "Chabwino, ife basi sindikudziwa izo, kotero si zofunika kuti chipulumutso chathu", monga zinalembedwa ndi BRI-opereka ndemanga m'lingaliro lophiphiritsa pa mapeto a chilengezo chawo cha umbuli, ndi kuyesa komvetsa chisoni kubisa kulephera kwawo kupeza njira zothetsera mavuto kudzera mu chitsogozo cha Mzimu Woyera, pogwiritsa ntchito mfundo yakuti tikulimbana ndi mfundo "yogwirizana". Iyi ndi njira yomvetsa chisoni kwambiri ndi yokayikitsa ya kulingalira kwa odzinenera kukhala anthu a Mulungu, amene ayenera kuyesetsa kudziŵa zimene zinachitika pa kupachikidwa kwa Mpulumutsi mwatsatanetsatane mwatsatanetsatane ndi kugwirizanitsa ichi ndi mitundu ya Baibulo, makamaka popeza kuti mthenga wa Mulungu anapatsidwa kwa ife, kutithandiza ndi zambiri za chidziwitso ndi uphungu wa kupeza chowonadi!
Koma Mulungu mu chisamaliro chake anadziwa kale asanalenge nthawi kuti tsiku lina tidzakumana ndi vuto ndi phwando la Paskha, ndi chifukwa chake timapeza m’Baibulo malipoti angapo amene pamene atengedwa pamodzi, amamveketsa bwino bwino momwe njira yeniyeni ya phwando la Paskha inayendera. Nkhani ya m’Baibulo ili ndi munthu amene, mofanana ndi ife, sankadziwanso mmene phwando la Paskha likanachitikira, komanso amene ankafunitsitsa kulisunga mmene Yehova ankafunira. Iye anali mlembi woyamba wa Baibulo, Mose.
Iye anali mu nsapato zofanana ndi ife. Iye anali mu umbuli kotheratu ponena za machitidwe achiyuda. Mwina ena a inu mungafunse kuti, “Chifukwa chiyani? Iye anali Myuda, sichoncho? Kodi sanayenera kudziwa m'mene adachitira Ayuda zonsezi? Ngati mukuganiza chonchi, simunayime kuti muganizire zomwe ndinanena poyamba. “Kodi Mose anali ndani kwenikweni?”, kapena osachepera... “Kodi Mose anali ndani panthaŵi imene analandira malangizo a Mulungu a ulendo weniweni wa ulendo wotuluka pa mliri wakhumi wa Aigupto?” Izi ziyenera kukhala nkhani zomwe ziyenera kutidetsa nkhawa ngati tikufuna kulowa mu nsapato za munthu amene adalandira malangizo a Paskha oyambawa ndi Yehova.
Mose anali mwana wa akapolo achihebri ndipo anabadwa pafupifupi zaka 80 Aisrayeli asanathe zaka 215 mu ukapolo ku Igupto. Malinga ndi malamulo adziko lino, mwina akanakhala ndi nzika ziwiri: Mwisraeli ndi Aigupto. Funso lotsatira limene tiyenera kudzifunsa ndiloti, kodi Mose anakulira m’chikhalidwe chotani? Tonse tikudziwa kuti iye anabisidwa mumtanga kuti athawe chizunzo cha Aigupto, amene ankafuna kupha ana onse osakwanitsa zaka ziŵiri, molamulidwa ndi Farao. Koma Mulungu mu nzeru Zake anatsogolera dengu lodzala ndi kamwana kakang’ono ka akapolo pafupi ndi magombe a mtsinje wa Nailo, kotero kuti anawonedwa ndi mmodzi wa ana aakazi a Farao, ndipo iye anapulumutsa mnyamata wamng’onoyo. Chifukwa chakuti iye mwini sanathe kudyetsa mwanayo, anaitanitsa mkazi wachihebri ndipo Mulungu anachititsa kuti mayi wa Mose iyemwini akhale wololedwa kuyamwitsa mwana wake. Mwanayo ataletsedwa kuyamwa, anam’pereka kwa mwana wamkazi wa Farao ndipo anakhala “mwana wake”. Mutha kuwerenga zonsezi pa Eksodo 2:1-10.
Kodi Mose anakulira kuti? Ndi zikhalidwe ziti zomwe zidamulimbikitsa? Choyamba, n’zoonekeratu kuti Mose, yemwe anali mwana wa mwana wamkazi wa Farao komanso mdzukulu wa Farao, ayenera kuti anaphunzitsidwa bwino kwambiri m’nyumba yachifumu ndi akatswiri a maphunziro a ku Iguputo. Mapangidwe ake aakulu anali kupyolera mu chikhalidwe cha Aigupto, ndipo monga tikudziwira, ichi chinali dongosolo la ndale-lachipembedzo lodziwika ndi kupembedza kwa dzuwa ndi kupembedza kwa munthu wamoyo monga Mulungu, Farao.
Koma ambiri amaona m’mavesi otsatirawa kuti Mose nayenso anaumbidwa ndi amayi ake om’bala ndi malo awo okhala, chifukwa anakwiyira munthu wa ku Aigupto amene anali kumenya kapolo wachihebri, ndipo anamupha (Eksodo 2:11-12). Izi zikusonyeza kuti ankamvera chisoni akapolo achiheberi, ndipo mayi ake om’bereka ankamulimbikitsa. Ndipo tsopano, anthu ambiri amalakwitsa kukhulupirira kuti Mose anaphunzira miyambo ndi mikhalidwe yokhudzana ndi chipembedzo cha Aisrayeli kuchokera m’banja lake lobadwa nalo. Choncho amakhulupirira kuti Mose ankamvetsanso, mwachitsanzo, tsiku la Sabata ndi kuti Aisrayeli sakanatha kusunga Sabata, chifukwa Aigupto analiletsa. Iwo amaganiza kuti Ayuda akanatha kusungabe zinthu zonse zokhudza chipembedzo ndi chikhalidwe chawo. Komabe, sitiyenera kuiŵala kuti Mose iye mwiniyo ndiye anali mlembi woyamba wa Baibulo, ndipo zimenezi zisanachitike, panalibe m’pang’ono pomwe choloŵa cha miyambo ndi chipembedzo cha Aisrayeli!
Nkhani yofunika kwambiri ndi yofunika kuiganizira ndi yakuti, kodi Mose ankamvetsa kalendala iti? Kodi anamvetsa bwanji chiyambi cha tsiku, chiyambi cha mweziwo, ndipo ankamvetsa bwanji chiyambi cha chaka? Pokhapo ngati tingathe kuthetsa mafunso amenewa tingathe kumvetsa zimene Mulungu ankafuna kumuuza Mose pamene Iye analankhula naye mu Eksodo, Chaputala 12, ndipo anayamba kumuphunzitsa mtundu wa Paskha, kutanthauza ndondomeko ya miyambo mwa kutuluka mu Igupto, amene tapenda kale pang'ono mu gawo loyamba la "Mithunzi ya Mtanda".
Pokhapokha ngati tiphatikiza zimenezi m’kulingalira kwathu m’pamene tidzalingalira zolondola. Koma ngati tisiya mafunso amenewa osayankhidwa ndi kuganiza popanda kufufuza kwina kuti Mose, monga Mwisraeli, analandira malangizo a Mulungu okhala ndi chidziŵitso chonse cha kalendala yakale yachiyuda, timafika pa zotsutsana zosokoneza za vuto la Paskha waŵiri.
Anthu ambiri amakhulupirira kuti Mose ankadziwa zonse za kalendala (ya Ayuda ndi Aiguputo) ndipo chifukwa chake Mulungu akanalankhula naye mu Eksodo pogwiritsa ntchito miyeso ya nthawi ya Aisrayeli. Koma monga momwe tidzaonera, ili ndi lingaliro lolakwika kwenikweni, chifukwa sililingalira kuti Ahebri anali atakhala kale zaka 350 m’dziko la Aigupto, olamulira awo amphamvu, pamene Mose anabadwa. Pamene Mulungu analankhula ndi Mose, ngakhale zaka 215 za ukapolo wankhanza kwambiri zinali zitadutsa mtundu ndi chikhalidwe cha Aisrayeli. Palibe mtundu umene ukanasunga kotheratu chikhalidwe chake pansi pa mikhalidwe imeneyi. Ndipo izi zinalidi zoipitsitsa kwa anthu omwe analibe zolemba zolembedwa za chikhalidwe chawo ndipo amangopereka chidziwitso chawo kuchokera ku mibadwomibadwo ndi mawu olankhulidwa. Kwa zaka 215, iwo anakakamizika kugwira ntchito pa maola ogwira ntchito amene Aigupto anawasankha mogwirizana ndi kalendala yawo. Aisrayeli anamanga mapiramidi a kulambira ndi milungu ya olambira dzuŵa—nyumba zimene zimatidabwitsabe mpaka pano. Sanali kungolumikizana ndi chikhalidwe cha Aigupto. Pamene ankatumikira Aigupto monga akapolo, anakakamizika kusiya ntchito zawo zonse zachipembedzo ndi kuzoloŵerana ndi Aigupto. Chikhalidwe cha Aigupto, monga zikhalidwe zonse zopembedza dzuwa, chinali chikhalidwe chopondereza, ndipo chiboliboli cha Danieli chikuwonetsa kuti zikhalidwe zonse izi zimapitilira ziphunzitso zawo zoyambirira kuchokera ku m'badwo umodzi kupita ku umzake, ndipo ichi ndi chifukwa chake kupembedza kwa dzuwa ku Babulo kumasungabe malo ake "obisika" m'dongosolo laupapa.
Sabata la Aisrayeli la kulambira Mulungu Mlengi linathetsedwa ndi lamulo ndipo m’malo mwake linali ladzuŵa (Lamlungu), kulambira mulungu wadzuŵa. Kapolo sasankha tsiku lopuma; kunanenedwa kwa iye, ngati aloledwa kupuma tsiku lina. Kapolo sasankha kuti tsiku lake liyamba liti; Kwalamulidwa kwa iye, ndipo kapolo sazindikira chiyambi cha miyezi kapena zaka. Amatsimikiziridwa ndi mbuye wake wamkulu. Kapolo sapita kusukulu ya anthu ake koma amaphunzitsidwa ntchito yaukapolo “m’masukulu” a mbuye wake wamkulu, amene anali ndi mwayi amene sanangoponda njerwa. Ukapolo ndi mkhalidwe umene munthu amataya kotheratu kudzilamulira ndi kudzisankhira mokakamiza.
Ngakhale lerolino, kagulu kakang’ono ka zigawenga zapamwamba kamene kamayang’anira ndalama zonse zapadziko lapansi akukonzekera ukapolo watsopano. Nthawi ino, osati kwa anthu ochepa chabe, komanso kwa anthu onse. Iwo akufuna kukakamiza anthu onse kusunga chipembedzo cholambira dzuŵa monga momwe anachitira ndi Aisrayeli ku Igupto. Pazimenezi, palibe malo a kalendala yanuyanu kapena tsiku lapadera lopuma ngati Sabata. Patapita zaka zoŵerengeka chabe muukapolo, Aisrayeli ayenera kuti anali atayamba kale ‘kuiwala’ kalendala yawo yapadera ndi kugonjera ku chitsenderezo chankhondo cha ulamuliro wolamulira. Komabe, Mulungu akutitsimikizira ife, monga Israyeli wauzimu lerolino, kuti Iye adzaloŵererapo iye mwini kotero kuti zimenezi sizidzachitikanso, koma tiyenera kupirira ndi kukhalabe okhulupirika pansi pa chitsenderezo champhamvu kwambiri kuposa ndi kale lonse m’mbiri ya anthu.
Chotero, ngakhale Mose atakhala ndi chisonkhezero cha zikhalidwe ziŵiri, iye sanaphunzire konse kalendala yeniyeni ya chilengedwe ya Yehova. Iye anali pansi pa chisonkhezero cha zikhalidwe ziwiri zomwe sizimadziwa za kalendala yowona yolenga. Chikhalidwe choyamba chinali Aigupto, omwe ankasunga kalendala yapadera kwambiri yosakanizidwa ya chikhalidwe cha mwezi-dzuwa-nyenyezi, ndipo china chinali chikhalidwe cha makolo ake omubadwa omwe anali atayiwala kalendala yolenga. Choncho, pamene Mulungu analankhula ndi Mose mu Eksodo 12, zinali kwa iye monga momwe ziliri kwa ife: iye anali “osadziwa machitidwe akale achiyuda” m'njira ziwiri:
- Iye sankadziwa kalendala yowona ya chilengedwe ndipo sanaphunzitsidwe kwa iye.
- Iye sankadziwa zikondwerero zachiyuda chifukwa zinali zisanakhazikitsidwebe ndi Mulungu.
Tsiku lokhalo lapadera limene Mulungu anakhazikitsa, kupyolera mu chilengedwe kalekalelo, linali Sabata, lomwe linkachitikanso tsiku lachisanu ndi chiwiri lililonse, ndipo ngakhale ilo linali litakwiriridwa moiwalika mkati mwa ukapolo. Asanatuluke ku Igupto, zikondwerero zachiyuda zinali zisanakhazikitsidwe n’komwe monga momwe zinalili. Sabata linalipo zaka 2500 chiyambireni kulengedwa kwa Adamu ndipo anali kusungidwa ndi makolo akale, monga Nowa ndi Abrahamu, koma chikhalidwe cha Israeli 215 zaka chiyambi cha ukapolo mwina ankangodziwa kuti panali kamodzi chinachake "chapadera", koma iwo anasiya kusunga Sabata.
Conco, tingamve kukhala omasuka monga mmene Mose analili, ngati tsopano tiyesa kumvetsetsa zimene Mulungu akufuna kutifotokozela m’buku la Eksodo, Mutu 12. Sitidziŵa ciliconse; sitikumvetsa chilichonse cha chikhalidwe cha Ayuda! Tiyenera kukhala ofunitsitsa kuganiza mofanana ndi mmene Mose anaganizira pamene analandira malangizo okhudza mwambo wa Pasika. Tiyenera kuvala nsapato za Mose, amene ankamvetsa kalendala imodzi yokha, ndipo imeneyo inali ya Aigupto!
Kalendala Yachitatu
Kaya timakonda kapena ayi, ngati tikufuna kuvala nsapato za Mose, tiyenera kuphunzira mfundo zazikulu za kalendala yachitatu: kalendala yakale ya ku Egypt, yomwe inali kalendala yamakono komanso yovomerezeka ya Mose panthawiyo.
Koma osadandaula! Ubongo wa owerenga anga adaphunzitsidwa kale kuganiza m'makalendala osiyanasiyana, kotero sizingakhale zovuta kuti mumvetsetse kalendala iyi yowoneka ngati yovuta ku Egypt. Ndiyika nkhaniyo pazomwe zili zofunika kwa ife. Mwamwayi, ma hieroglyphs adasinthidwa ndi Mwala wa Rosetta womwe unapezedwa modabwitsa, zolemba zambiri zakale za Aigupto zamapiramidi ndi manda ochititsa chidwi zimamveketsa bwino masiku ano momwe Aigupto ankamvera kalendala yawo. Kwenikweni, timadziwa za kalendala iyi kuposa kalendala ya chilengedwe cha Mulungu. Aliyense amene amafufuza pa intaneti ndi mawu oyenerera adzapeza mawebusayiti ambiri okhudzana ndi kalendalayi.
1. Masiku akale a ku Iguputo anayamba kutuluka dzuwa. Dzuwa linali mulungu wawo wamkulu (atate wa wonyamula kuwala, Lusifara). Choncho, pamene m’bandakucha unayamba kuonekera m’maŵa, Ra, dzuŵa, linayamba kulamulira. Komabe, ngati dzuŵa linali litaloŵatu, nthaŵi yoipa inayamba kwa iwo. Usiku unali nthawi ya mantha ndi mantha, chifukwa mulungu wawo "anagona". Ndimamva mawu ofanana ndi amenewa kuchokera kwa ochirikiza chiphunzitso cha mwezi wa Sabata, amene amanena kuti tsiku lachiyuda linkayamba m’mamawa osati dzuŵa litaloŵa. Motero, amaswa Baibulo ndi kupeza otsatira mwa kuyambitsa kukaikira ndi kusatsimikizika. Ndizosangalatsa momwe amagwiritsira ntchito malingaliro akale a ku Aigupto kulengeza kupembedza kwawo kwachikunja kwa a Adventist omwe saphunzira mokwanira mwapemphero ndipo alibe chothandizira pa “chotupitsa cha Asaduki” ichi. Potsirizira pake amalamulidwa ndi iwo kotheratu.
Lingaliro lakuti tsiku likayamba m’maŵa m’kutuluka kwa dzuŵa linayambitsidwa kale kuchiyambi kwenikweni kwa mbiri ya anthu pamene Satana anafuna kuika atate wake wonenedwa, dzuŵa, m’malo amene ali a Mulungu Mlengi yekha, amene motsimikizirika anayambitsa chilengedwe mumdima (usiku) pamene kunalibe kuwala. “Kukhale kuwala” inali ntchito yoyamba ya kulenga, ndipo mawu ameneŵa analankhulidwa usiku pamene kunalibe kuwala. Olambira dzuŵa okha ndi amene amamvetsa kuti usiku ndi mkhalidwe wapakati umene kulibe kwenikweni, ndipo zimenezi zimawabweretsera nkhaŵa ndi kusapeza bwino. Chotero, amayesa kunyozetsa nthaŵi imene Yesu anathera maola ochuluka m’pemphero logwirizana ndi Atate Wake, kudzikonzekeretsa Yekha mwa kuyang’anira ndi kupempherera ntchito ya tsiku lotsatira—kapena ngakhale nthaŵi imene Iye anayamba kukhudzika kwake m’munda wa Getsemane, kumene Iye anatheketsa kuti machimo athu onse aikidwe pa Iye, ndipo mobwerezabwereza anachenjeza ophunzira ake kuti asagone koma kuti ayang’ane ndi kupemphera—monga “chosakhazikika”. Izi zili choncho kuti tikhulupirire "mbiri yawo ya chilengedwe" ndi tsiku loyambira m'mawa, zomwe zimatsutsana kwambiri ndi nkhani ya m'Baibulo, "Ndipo panali madzulo ndi m'mawa, tsiku loyamba". Satana nthaŵi zonse amayesa kudzetsa chisokonezo kupyolera mwa atumiki anzake, koma nthaŵi zonse timapeza misampha yake tikamaphunzira zipembedzo zakale za Babulo ndi mphukira zake, monga kulambira dzuŵa kwa Aigupto.
Ngati wina afuna kutiuza kuti Ayuda anamvetsa chiyambi cha tsiku m’bandakucha, ndipo kuti ife tigwirizane nazo zimenezo, akufuna kutikokera mumsampha wa kumasulira molakwa kalendala ya chilengedwe kuti tipeze mfundo zabodza, zimene pamapeto pake zimatibweretsa ife kusunga miyambo yachikunja ndi kuswa malamulo a Mulungu. Ena amakhulupirira kuti zikhulupiriro zosiyanasiyana zikakhalako kumwamba ndiponso kuti anthu osunga Sabata adzakhala kumeneko mogwirizana ndi mwambo wa anthu osunga Sabata. Ayi, abale ndi alongo! Yesu anatichenjeza m’Baibulo kambirimbiri za chinyengo ndi chotupitsa (ziphunzitso zonyenga) za aphunzitsi onyenga. Ngati vesi limene limanena kuti aliyense akuweruzidwa mogwirizana ndi zimene akudziwa, liyenera kumveka kuti likutanthauza kuti aliyense amene anafufuza choonadi n’kusokera n’kuganizira molakwa akapulumutsidwa, sikukanakhala kofunikira kuchenjeza za chinyengo, popeza kuti pakutero aliyense wonyengedwa adzakhalanso kumwamba, atangolakwitsa. Ndiye sipakanakhala ngakhale kufunika kofunafuna Mulungu ndi choonadi, chifukwa sipakanakhala kusiyana pakati pa omwe adapeza "chowonadi chenicheni" ndi omwe adapeza "chowonadi chonyenga".
Kodi pali “choonadi” zingati? Malinga ndi kunena kwa Tchalitchi cha Universal, pali zowonadi zambiri monga momwe zilili zipembedzo ndi zikhulupiriro zosiyanasiyana. Ndithudi, iwo akusonkhana tsopano m’gulu la matchalitchi padziko lonse kuti awotchedwe ngati udzu. Malinga ndi mawu a m’Baibulo ochokera kwa Mlengi, Mwana wobadwa yekha wa Mulungu Atate, pali choonadi chimodzi chokha: “Ine ndine njira, chowonadi, ndi moyo; palibe munthu adza kwa Atate, koma mwa Ine. (John 14: 6) "Mulungu ndiye Mzimu; ndipo omlambira iye ayenera kumlambira mumzimu ndi m'choonadi." ( Yoh. 4:24 ) Ngati Sabata loyendera mwezi linali kutanthauzira kolondola kwa lamulo lachinayi la Mulungu, aliyense amene “amauma khosi” amasunga Sabata masiku asanu ndi aŵiri alionse akanatayika. Ngati chobwereracho chili choona, Mulungu awachitire chifundo amene adakhulupirira bodza la sabata, m’malo mwa tsiku la Mulungu Mlengi ndi tsiku lolambirira amayi a Satana, mulungu wamkazi wa mwezi, ndipo chotero kusunga tsiku lachikunja la mpumulo. Chotero kuli kofunika kwambiri kudziŵa chimene chiri chowonadi, ndipo tiyenera kuchifufuza monga ngati ndicho nkhani ya moyo ndi imfa. Inde, ndi nkhani ya moyo wathu wamuyaya.
Yesu, pa funso la ophunzira ake ponena za chimene zizindikiro za chimaliziro zidzakhalire, anayankha kuti iwo ayenera kusamala kuti palibe amene angawasokere iwo. Zimenezi zikutanthauza kuti m’masiku otsiriza ano, chinyengo chidzafala kwambiri. Chifukwa chake, yesani zinthu zomwe zabweretsedwa pamaso panu masiku ano! Yang'anani uthenga wa Orion, fufuzani sabata la mwezi! Tsimikizirani chomwe chiri, pachimake chake, mogwirizana ndi ziphunzitso zomwe zinaperekedwa ku mpingo wotsiriza wa Mulungu kupyolera mwa mtumiki wa Mulungu, Ellen G. White! Gwiritsani ntchito Baibulo lanu! Yang'anani aneneri omwe adatumizidwa kwa inu ndi Baibulo ndikupemphera, pempherani, pempherani kuti Mzimu Woyera upatsidwe kwa inu kuti musiyanitse mabodza ndi chowonadi chokhacho chomwe chilipo komanso chenicheni! Sipangakhale zowona ziwiri zosiyana pa nkhani. Mawu oti “choonadi” sachitchula kale. Palibe kuchuluka kwa chowonadi! Palibe "zowona". Palibe amene adzabweretsedwe kuphwanya malamulo a Mulungu kudzera mwachinyengo ali ndi chowiringula, chifukwa akadakhala ziwiya zoyera, akadalandira Mzimu Woyera kuti atsogoleredwe kuchoonadi chonse. Yesu analonjeza zimenezi. Kodi tidzamupanga Iye kukhala wabodza?
Aliyense amene amakhulupirira kuti mtundu wa Ayuda unkachita kutuluka kwa dzuwa kukhala chiyambi cha tsiku ndi wolondola pazaka 215 za ukapolo ku Igupto pamene analibe njira ina. Koma Mulungu, atangotuluka mu Igupto, anaphunzitsanso Aisrayeli chiyambi cholondola cha tsikulo. Zambiri za izo pambuyo pake. Masiku akale aku Egypt amatha kuphunziridwa mwatsatanetsatane Zowona Zakale za ku Egypt.
2. Chiyambi cha mwezi wakale wa mwezi wa Aigupto imafotokozedwa bwino kwambiri Wikipedia - Kalendala yakale ya mwezi waku Egypt [ndi mu Chijeremani, choncho chonde gwiritsani ntchito womasulira pa intaneti]. Ndimadzipatula ku chidule chomwe chikuyimira kusiyana kwakukulu pokhudzana ndi kalendala ya Chiyuda, monga momwe zinatsimikiziridwa mu gawo loyamba la Phunziro la Shadow. Ku Egypt wakale, chomwe chinali chikhalidwe chofunikira kwa zaka masauzande osiyanasiyana, panali mitundu yosiyanasiyana ya kalendala, kuphatikiza kusiyanitsa pakati pa kalendala yoyang'anira ndi kalendala yachipembedzo. Tinaphunzira zonsezi kudzera m’mabuku a m’kachisi.
Titha kuwerenga patsamba lomwe tatchulalo kuti makalendalawa ndi akale:
Zolemba zakale kwambiri za kalendala ya mwezi zitha kupezeka cha m'ma 2350 BC m'malemba a piramidi. Kugwiritsa ntchito zolemba zakuthambo kudalembedwa kale ndi King Wadji ku 2880 BC.
Chotero, zaka 800 Mose asanalandire kalendala ya chilengedwe kuchokera kwa Yehova, tili ndi umboni wakuti kunali kalendala yotsimikizirika ya Satana ku Igupto, mu mtundu wa kulambira dzuŵa.
Tiyeni tiwerenge zambiri za kalendala yoyendera mwezi:
Pafupifupi 70 BC, Geminos waku Rhodes adalongosola kalendala yakale ya mwezi wa Aigupto monga "mfundo yapadera, yomwe Aigupto, mosiyana ndi zikhalidwe zina samagwiritsa ntchito kutsimikiza kwa chaka chawo.. Kwa iwo, mapwando opatulika ndi ofunika. Makalendala awo amayang’ana kwambiri pa zimenezi.” Kulengeza kwa Geminos kumasonyeza bwino lomwe ntchito yanthano ya makalendala a mwezi wa Aigupto, omwe ntchito yake yaikulu inali yochepa pa tsiku la maphwando akumwamba, pamene Kalendala yoyang'anira ku Egypt idakhala ngati kalendala ya chaka.
Ansembe anali ndi ntchito yosankha maphwando akumwamba. Zimenezi zinachitidwa ndi akatswiri a zakuthambo aluso, amene analengeza masiku a chikondwererocho ndi “Provost” (“Woyang’anira Wamkulu Koposa”) mwa kuona ndi kuŵerengera. Pambuyo pa chilengezocho, tsiku lenilenilo linalembedwa m’kalendala ya utsogoleri ndi kulembedwa m’buku la zochitika za pakachisi.
Timaona kuchokera m’malembawo kuti kalendala ya mwezi wa Aigupto wakale inalibe chochita ndi kudziŵa zaka, koma ndi kutsimikiza kwa mapwando “opatulika” akumwamba. Tingaone kale m’mawu akuti “maphwando akumwamba” kuti anali kunena za kulambira zinthu zakuthambo (dzuŵa ndi mwezi), kumene kuli kupembedza mafano, kulambira zinthu zolengedwa.
Koma, kodi mwezi watsopano wa mwezi wa Aigupto wakale unayamba bwanji?
Mosiyana ndi maiko ena akale a Near East, mwezi wa mwezi sichinayambe patangopita nthawi yochepa mwezi watsopano ndi kachigawo choyamba (kuwala kwatsopano), koma ndi tsiku loyamba la kusawoneka kwa mwezi m'bandakucha. Kutalika kwa nthawi pakati pa wakale (kutha komaliza) ndi kuwala kwatsopano (kanyenyezi woyamba) kumadalira zinthu kuphatikizapo malo a malo owonera. M'madera akum'mwera a kumpoto kwa dziko lapansi, nthawi yosawoneka kwa mwezi ndi yochepa kusiyana ndi kumpoto, zomwe zimatsogolera kumadera akutali a mwezi kumadera akumwera poyerekeza ndi madera akumpoto.
Choyamba, tikuzindikira kuti Aigupto akale—monga tafotokozera kale—amadalira kwambiri kutuluka kwa dzuŵa. Motero, mwezi wawo wa mwezi ukuyamba momveka bwino, sizikanadalira kuona kachigawo koyamba ka kachigawo ka dzuwa kakulowa dzuŵa, koma kwa mnzakeyo, kusaoneka koyamba kwa mwezi umene ukuloŵa m’bandakucha. Chotero, pamene kuli kwakuti Ayuda akale anayamba miyezi yawo mogwirizana ndi kanyenyezi woyamba (“kuwala kwatsopano”), mwezi wakale wa mwezi wa Aigupto nthaŵi zonse unayamba ndi mwezi watsopano wa zakuthambo m’bandakucha, pamene kunalibe “kuunika kwakale” kowonekeranso.
Izi zimatsogolera ku kusintha kwa chiyambi cha mwezi wa mwezi pakati pa Aigupto ndi Aisrayeli, zomwe zimachitika chifukwa cha kusiyana kwa nthawi ya mwezi watsopano wa zakuthambo. Kutalika kwa nthawi zosawoneka mu nthawi yakaleyi, kumatha kuwoneka kwa miyezi yonse patebulo lomwe lalumikizidwa ku nkhani ya Wikipedia. Nthawiyi ndi pafupifupi maola 30 - 33 m'miyezi yomwe ili yofunika kwa ife (March, April). Tibwereranso patebuloli mwatsatanetsatane, ndipo tiwona chiyambi chenicheni cha mwezi wakale wa ku Egypt komanso momwe ukugwirizanirana ndi mawerengedwe akale achiyuda. Tikufunabe kuvala nsapato za Mose, amene anamvetsa zonsezi, monga anaphunzitsidwa ndi Aigupto akale kusukulu ya nyumba ya Farao.
3. Chaka cha ku Igupto wakale chimadalira nyenyezi (Sirius) ndi kusefukira kwa Nile ndipo anali atadziwa kale kuzungulira kwa masiku 365 monga ife, koma analibe masiku odumphadumpha kapena zaka zodumphadumpha. Zimenezo zinayambika pambuyo pake m’zaka za zana lachitatu Kristu asanabwere.
At Wikipedia - Chaka chakale cha ku Egypt [mu Chijeremani, chonde gwiritsani ntchito womasulira wa Google] zomwe tawerenga pamutuwu:
Kalendala ya ku Aigupto inali kalendala yozikidwa pa chilengedwe chokhala ndi nyenyezi.
Kumayambiriro kwa chaka kuyambira nthawi zakale kunatsimikiziridwa ndi kukwera kwa heliacal kwa nyenyezi Sirius ndi kusefukira kwa Nile. Pambuyo pake, kalendala yoyang'anira idayambitsidwanso, yomwe idadaliranso Sirius monga "kalendala ya chaka choyendayenda". Kusintha kwa kalendala kwa Ptolemy III mu 237 BC kudayambitsa kukhazikitsidwa kwa tsiku lodumpha zaka zinayi zilizonse monga tsiku lachisanu ndi chimodzi la Heriu-repet-day lomwe limawonjezedwa ku chaka chodziwika bwino. Ndi imfa ya Ptolemy III, ulamuliro wa chaka chodumphadumpha unatha pakali pano m’kalendala yovomerezeka ya utsogoleri. Komabe, mitundu iwiri ya kalendala ya ku Egypt idapitilirabe kugwiritsidwa ntchito mofananira pambuyo pake. Iyenera kusungidwa kwa Augusto kukhala mfumu yoyamba ya Roma, m’chaka cha 26 BC, amene anakhazikitsanso mpangidwe wa kalendala wa Ptolemy III mogwirizana ndi kalendala ya Yuliya.
Tsiku la Chaka Chatsopano la kalendala ya Aigupto m'nthaŵi zakale linali logwirizana ndi kusefukira kwa Nile kumunsi kapena kumtunda kwa Igupto. Nthawi zomwe zingatheke zimatengedwa ngati 4213-4186 BC za Elephantine ndi 2783-2764 BC za Memphis. Monga muyeso wowonjezera tiyenera kuyang'ana kusawoneka kwa masiku makumi asanu ndi awiri a Sirius, omwe adasankhidwa ku Egypt wakale ngati nthawi yakufa. Potengera Elephantine ngati malo owonera, chochitikachi chidangochitika mu nthawi kuyambira 4280 mpaka 4160 BC, pomwe ku Memphis ngati malo owonetsera nthawi yofunikira idaperekedwa kuyambira nthawi ya Ufumu Watsopano. Zolemba zakale za ku Egypt zikuwonetsa kuti kusawoneka kwa masiku makumi asanu ndi awiri kudadziwika kale Mzera wa 18 usanachitike, ndipo Memphis ikhoza kuchotsedwa ngati gwero lazofotokozera.
Mu kalendala yakale ya ku Igupto, tikuwonanso bwino lomwe kulambiridwa kwa zinthu zakuthambo monga milungu. Tsikulo linali lodalira kubadwa kwa dzuwa (kutuluka kwa dzuwa). Chiyambi cha mweziwo chinali chogwirizanitsidwa ndi mwezi ndipo—monga momwe tidzaonera pambuyo pake momvekera bwino—ku nthano ya milungu ya Aigupto, imene inagwirizanitsidwa ndi imfa ndi kuukitsidwa kwa mmodzi wa milungu yawo, Horus. Ndipo chaka chinali chodalira nyenyezi Sirius.
M’zipembedzo zambiri, muli chizindikiro choimira “utatu” wa dzuwa, mwezi, ndi nyenyezi...
Chenicheni chakuti kulambira dzuŵa kwa ku Igupto wakale kukuchitikabe ngakhale lerolino n’koonekeratu m’gulu lalikulu kwambiri la dzuŵa padziko lapansi—St. Peter's Square ku Rome, yemwe "dzanja lake la wotchi" ndi mwala wapachiyambi wa Aigupto ... Fufuzani pa intaneti! Mutha kupezanso makanema ena pa YouTube omwe amawonetsa dzuŵa la Vatican likugwira ntchito, komanso kuti lakhala likulozera kwazaka zambiri tsiku linalake mu 2012.
Mwina ndilemba zambiri pa izi pambuyo pake mu gulu Kumbuyo kwa mizere ya adani.
Ngati tivala nsapato za Mose, timazindikira kuti Mulungu ayenera kuti anali ndi vuto ndi Mose—vuto limene tinalinyalanyaza kotheratu mwa kuŵerenga Baibulo mwachiphamaso. Mose ndi Aisrayeli amene anali ku ukapolo anali atataya chikhalidwe chawo choyambirira. Munthu sangaganize kuti Mose akanamvetsa Mulungu ngati akanalankhula naye mu dzina la kalendala ya Chiyuda, chifukwa anali asanaphunzitsidwepo.
Koma Mulungu salankhula nafe mu miyambi. Iye amafuna kuti timumvetse. Zambiri zimene Mulungu amanena kwa aneneri zabisika m’mafanizo ngakhalenso m’zifaniziro, koma pamene Mulungu anayamba kulankhula ndi Mose m’Mutu 12 wa Eksodo, sizinali zokhudza maulosi amene anayenera kufotokozedwa ndi mibadwo yotsatira pambuyo pa zaka mazana kapena zaka chikwi; zinali zokhudza malangizo omveka bwino, chifukwa patapita masiku khumi chilengezocho, nkhosayo inayenera kuchotsedwa kale, ndipo patapita masiku 4 inafunika kuphedwa kuti Aisiraeli athawe mngelo woopsa wakupha uja amene analamulidwa kupha ana onse oyamba kubadwa. Iwo akhafunika kubvesesa bwino ntsiku yomwe akhafunika kupenta mphuthu za citseko cawo na ciropa ca mwanawankhosa.
Ngati Mulungu, panthawiyo, akanafuna Mose kuti afotokoze kaye mtundu wa tsiku ndi nthawi, ndi ndondomeko ya kalendala yomwe Mulungu amalankhula kwenikweni, mliriwu mwina sunadutse ndi Aisrayeli, chifukwa Mose akanalephera, popeza sanamvetse kalendala ya Chiyuda. Uwu ndi mutu woyamba wa m’Baibulo umene Mulungu amapereka malangizo omveka bwino okhudza nthawi ya Paskha, ndipo zimenezi zimafunika kuti timvetse bwino zimene zinanenedwazo. Kusamvana kulikonse kukanakhala kwakupha, ndipo kunali kokhudza moyo kapena imfa.
Tiyeni tiwerengenso mavesi ena a malangizo a Yehova, ndipo panthaŵi ino, tibvalatu nsapato za Mose:
Mayendedwe a Mulungu
Ndipo Yehova ananena ndi Mose ndi Aroni m’dziko la Aigupto, kuti, ( Eksodo 12:1 )
Mavesi onse otsatirawa amene tikambirane anachokera pakamwa pa Yehova. Umu ndi momwe anamvera mtumiki wake Mose, amene sanamvetse miyeso ya nthawi monga nthawi zachiyuda, monga tidaganizira kale komanso molakwika. Iye sankadziwa kalendala ya chilengedwe cha Chiyuda, monga momwe ife sitikulidziwa masiku ano. Iye ankamvetsa uthenga wapakamwa umene unachokera kwa Mulungu mogwirizana ndi kachitidwe kake ka mawu. kalendala yakale ya ku Igupto.
Komabe, Mulungu anayamba kale kuphunzitsa Mose kusiyana kwakuti kumutsogolera pang’onopang’ono kubwerera ku kalendala yoyambirira ya chilengedwe imene Iye anayambitsa. Mulungu adaphunzitsa Mose kalendala ya chilengedwe, ndipo ngati timvetsetsa maphunzirowa mu dongosolo la Mose, akutiphunzitsanso.
Choyamba, Mulungu ananena kuti chiwerengero cha mwezi wa kalendala ya chilengedwe sichinali chogwirizana ndi chiwerengero cha mwezi wa kalendala wa ku Aigupto umene Mose ankaganiza kuti ndi wolondola. Miyezi ya Aigupto inkatchedwa “Pesdjenet” ndipo inkawerengedwa kuyambira 1 mpaka 12 (X). Monga kusefukira kwa Nile ndi Sirius kumatanthawuza mwezi woyamba wakale wa Aigupto, ndi oyendayenda chaka kalendala N’kutheka kuti unali udakali wothandiza, umenenso Sirius anautsimikizira, pamene Yehova analankhula ndi Mose m’mwezi womaliza kapena woyamba wa ku Iguputo pa chaka. Kwa Mose, mawu otsatirawa ayenera kuti anali odabwitsa kwambiri:
Mwezi uno [chôdesh = crescent yoyamba, kuwala kwatsopano] kukhale kwa inu chiyambi cha miyezi; uzizikhala kwa inu mwezi woyamba wa chaka. ( Eksodo 12:2 )
Ndi mawu awa, Mulungu adatchula mwezi woyamba wowoneka wa FC kumapeto kwa March kapena kumayambiriro kwa mwezi wa April chaka cha m'ma 1500 BC ndipo ndi mawu osavuta awa adafotokozera Mose "zatsopano" ziwiri chifukwa cha kumvetsa kwake kalendala.
- The kacepa koyamba dzuwa likamalowa ndi chizindikiro cha mwezi watsopano.
- Ndendende mwezi uno womwe ukuyamba uyenera kukhala mwezi woyamba pa kalendala “yatsopano” yachiyuda. Miyezi ina yonse inali yodalira pa izo.
Zimenezi n’zosavuta kumva kwa Mose komanso kwa ife. Ndipo komabe, zinali zachilendo kwa Mose, chifukwa kwa iye sikunali “kwachibadwa” kuyang’ana pakuloŵa kwa dzuŵa pa kapendekedwe koyambirira, kapena kuti uwu ukhale mwezi woyamba, chifukwa chakuti iye anazolowera dongosolo la kalendala losiyana kotheratu. Ndikofunikira kumvetsetsa kuti sizinafotokozedwe kwa Mose kuti nthawi ina mwezi wodumpha udzawonjezedwa, komanso, chiyambi cha tsiku sichinakhazikitsidwenso. Zimenezi zikanadzachitika patapita nthawi ndithu, atachoka ku Iguputo. Sitiyenera kuwerenga mulemba zinthu zomwe palibe. Kwa Mose, zinali zovuta kwambiri kugaya chakudya moti anafunika kuphunzira njira yatsopano yowerengera mwezi uliwonse komanso kudziwa chiyambi cha mweziwo. Mose analimbikirabe kuona kuti masiku amayamba ndi kuonekera kwa dzuwa m’bandakucha mpaka m’mawa.
Tsopano tikuŵerenga malangizo otsatirawa a Yehova:
Nena ndi khamu lonse la Israyeli, ndi kuti, Pa tsiku lakhumi la mwezi uno adzitengere yense mwana wa nkhosa, monga mwa nyumba za makolo ao, mwana wa nkhosa pa nyumba imodzi; ( Eksodo 12:3 )
Mwanawankhosa wanu akhale wopanda chilema, wamphongo wa chaka chimodzi; mumtenge pa nkhosa, kapena pa mbuzi; tsiku lakhumi ndi chinayi la mwezi womwewo: ndipo khamu lonse la khamu la Israyeli liiphe madzulo. (( Eksodo 12:5-6 )
Panthawiyi ndikufuna kulankhula za tebulo la kusiyana kwa nthawi pakati pa kusayang'ana koyamba kwa "kuwala kwakale" ndi "kuwala kwatsopano" (FC mwezi) komwe ndatchula poyamba. Gome laling'ono ili Wikipedia - Kalendala yakale ya mwezi wa Aigupto limatiuza kuti m’chigawo cha Memphis, panali kusiyana kwa nthawi kwa maola 30 m’mwezi wa March, ndi maola 33 mu April, pakati pa magawo awiriwa a mwezi omwe ndi osangalatsa kwa ife. Tsopano tiyenera kuyesa kudziwa kuchuluka kwa "masiku a deti" omwe amatanthauza, ngati tiyerekeza kuyambira kosiyana kwa mwezi kwa kalendala iwiri. Poyang'ana koyamba, maola 30-33 akuwoneka kuti akuloza kusiyana kwa nthawi yoposa "tsiku" limodzi (maola 24). Koma kodi n’zoonadi?
Kuti muwone izi, ndapanga tebulo lachidule lomwe likuwonetsa ubale pakati pa chiyambi cha miyezi iwiri, Aigupto ndi Israeli.
Gomelo likusonyeza kuti mwezi watsopano wa Aigupto uyenera kuti unayamba kutuluka kwa dzuŵa m’maŵa wa tsiku limenelo madzulo amene mwezi wopendekera unayamba kuonekera, umene tsopano ukulankhulidwa m’kaundula wathu. Izi zimagwirizana ndi kusiyana kwa nthawi kwa maola 12, kapena m'mawa ndi madzulo a tsiku lomwelo, m'malingaliro athu a tsiku. Komabe, wina angatsutse kuti kusiyana kwa nthawi kwa maola 30 - 33 nthawi zina kungasinthidwe m'njira yomwe kusiyana kwa tsiku lonse kungachitike. Poyamba, ndinaganizanso choncho, mpaka ndinapeza kuti zolemba za manda a Aigupto zimatiuza zambiri za masiku a mwezi, komanso kuti panali awiri masiku apadera a mwezi, omwe akuimiridwa kale mu tchati pamwambapa. Izi zimatsimikizira mfundo yakuti dongosolo lokhalo la zochitika zomwe zasonyezedwa zikhoza kuchitika mwakuchita. M'nkhani yomweyi pa Wikipedia timawerenga:
Tsiku Loyamba ndi Lachiwiri la Mwezi wa Lunar
Mwezi wakale wa mwezi wa Aigupto nthawi zonse umayamba kutuluka kwa dzuwa, mofanana ndi tsiku lakale la Aigupto. Kawirikawiri, kusayang'ana koyamba kwa mwezi ukuchepa pambuyo pa "kuwala kwakale" kotsiriza kunagwera pa ola lakhumi ndi chiwiri la dzulo. Monga momwe mulungu wadzuwa Ra “anadzipangira yekha” mu usiku wa kusawoneka kwake, m’nthano zakale za ku Igupto tsiku loyamba la mwezi woyendera mwezi linkaimira “Tsiku la kukonzanso kwa Horus” ndi “kubadwa” kotsatira kumene kunayamba mu usiku woyamba wa tsiku loyamba la mwezi wa mwezi, ndipo linamalizidwa kutuluka kwa dzuŵa kwa tsiku lachiŵiri la mwezi.
Kuwona komaliza kwa kuwala kwakale kunkayimira nthawi zambiri tsiku lomaliza la mwezi woyendera mwezi. M'malemba a bokosi, tsiku lachiwiri la mwezi wa mwezi imatengedwa ngati "tsiku limene mwezi uli waung’ono.” [Kanyezi kakang’ono koyamba pambuyo pa mwezi watsopano wa zakuthambo.] Lemba la Ptolemaic lochokera ku Kachisi wa Khonsu ku Karnak, limafotokoza masiku aŵiri oyambirira a mweziwo kuti, “Kuima kwa mwezi kuli pa tsiku la kusawoneka ndipo umabadwa pa tsiku lachiŵiri la mwezi woyendera mwezi.” Kuli kwachiwonekere kuchokera m’malemba a piramidi a Ufumu Wakale kuti tsiku lachiŵiri la mwezi woyendera mwezi linali logwirizanitsidwa ndi “kukwera kumwamba kwa mfumu yakufa” monga “tsiku la kuvekedwa ufumu ndi maonekedwe ake”: “Maonekedwe ako ndi a tsiku lachiŵiri la mwezi wa mwezi.”
Ngakhale pazifukwa zachipembedzo, masiku awiri a mwezi amayenera kuikidwa kuti pazochitika zoyamba za kusawona m'mawa ndi pa chachiwiri m’bandakucha, kuona kachigawo choyamba kakhoza kunenedwa. Chifukwa chake, mwayi wina wonse wokonzekera chithunzi pamwambapa mwanjira ina sizikuphatikizidwa. Panali kuthekera kokha kumeneku. Izi zimapangitsa kusiyana kwa theka la tsiku. Mwezi wakale wa ku Igupto nthaŵi zonse unkayamba kutha theka la tsiku m’mbuyo mwa Ayuda, m’maŵa wa tsiku lomwelo limene madzulo—m’nthaŵi yathu yomvetsetsa—mwezi watsopano wachiyuda unayamba.
M’mabuku ofotokoza za Mose, panthaŵi imene Mulungu anayamba kulankhula naye, mwezi wakale wa Aigupto unali utayamba kale. Kunena zowona, unali utayamba m’maŵa wa tsiku limene Yehova anamuonetsa kayedwe ka mwezi madzulo. Komabe, tiyeni tikumbukire kuti chiyambi cha tsikulo chinali chisanaluzidwe ndi Mulungu! Izi ziyenera kuchitika pambuyo pake, pambuyo pa ulendo wochoka ku Igupto. Tonsefe timadziŵa vesi lofanana nalo la pa Levitiko 23:32 , lakuti iwo anayenera kukondwerera Sabata “kuyambira kufikira madzulo,” ndipo timagwirizanitsa zimenezi mowonadi ndi kuyambikanso kwa kusunga Sabata, monga momwe Aisrayeli anali kusungirira kufikira pamene anali ku ukapolo ku Igupto. Koma sitinafike patali chotero mu “kalendala” ya Yehova pamene Mose analandira malangizo kuchokera kwa Mulungu kaamba ka dongosolo la makonzedwe a Paskha mu Eksodo 12 .
Choncho pa nthawiyo, Mose ankakhulupirirabe kuti tsikulo linali litayamba m’mawa. Mfundo yakuti Mulungu anam’sonyeza kachigawo choyamba madzulo kunam’tsimikizira zimene Aigupto ankakhulupirira, kuti “tsiku” limene Yehova analankhula naye linali tsiku loyamba la mweziwo. Kwa Aigupto ndi kwa Mose, tsiku loyambali linali litayamba kale m’maŵa ndipo Mose anali asanalandirebe chidziŵitso chakuti tsikulo lidzayamba madzulo. Iye anadabwa ndithu kuti analandira njira yatsopano yodziwira kuyamba kwa mwezi madzulo, koma sanathe ngakhale kumvetsa. chifukwa Mulungu anali atalamulira chomwecho.
Tsono ndi tsiku liti Mose analekanitsa mwanawankhosa wa Paskha? Pa tsiku lakhumi la mwezi. Nanga tsiku lakhumi limeneli lidzayamba liti kwa Mose? Komabe m'mawa osati madzulo.
Kodi ndi tsiku liti limene Mose anayenera kupha nkhosa ya Paskha? Pa tsiku lakhumi ndi chinayi la mwezi. Ndipo kodi tsiku lakhumi ndi chinayi lidzayamba liti malinga ndi kumvetsa kwa Mose? Komabe m'mawa osati madzulo.
Kodi Nkhosa ya Paskha iyenera kudyedwa liti? Madzulo a tsiku lakhumi ndi chinayi la mwezi. Ndipo izi zinali monga mwa kulingalira kwa Mose, tsiku lomwelo loyenera kupha mwanawankhosa, osati tsiku latsopano.
Chifukwa chake, Yehova akalankhula ndi Mose, nati:
ndipo muziusunga kufikira tsiku lakhumi ndi chinayi la mwezi womwewo: ndi msonkhano wonse wa khamu la Israyeli azipha madzulo. ( Eksodo 12:6 )
Chifukwa chake, pa tsiku lachiyuda Pambuyo pake kutanthauziranso kwa chiyambi cha tsiku (komwe kunachitika pambuyo pake) kodi nkhosa ya Paskha iyenera kuphedwa ndi kukonzedwa? Ndipo, ndi tsiku liti lachiyuda lomwe liyenera kudyedwa?
Ndikufuna ndikufunseni kuti muganizire kaye za mafunsowa musanayang'ane yankho!
...
Ngati tsopano tijambula chithunzi cha zimene tapeza zatsopano mogwirizana ndi mmene Mose ankaonera tsikuli m’kalembedwe ka nthawi ya ku Iguputo wakale, tidzapeza chinthu chodabwitsa kwambiri.
Potsutsana ndi ziphunzitso zonse zamakono, tapeza kuti kukonzekera Paskha kuyenera kuchitika osati madzulo a Nissan 14, koma madzulo a Nissan 13 asanafike, chifukwa izi zimagwirizana ndi tsiku lakale la Aigupto la 14 la mwezi (Pesdjenet-X 14). Umu ndi mmene Mose ankaganizira komanso kumvetsa malangizo a Mulungu pa nthawi imene ankadziwa pa kalendala yake. Chotero, kukonzekera konse kwa Paskha kumapita patsogolo ndi maora 24 ndendende.
Pomaliza, popeza tamvetsetsa bwino lomwe mtundu wakale wa Paskha, tsopano tingayesetse kukonza malingaliro athu okhudza phwando la Paskha. Choyamba, timawonjezera masiku a sabata ofananira nawo, phwando la Paskha mu AD 31, ku tchati monga momwe tinachitira kumayambiriro kwa gawo lachiwiri ili la Shadow Series. Ndipo tidzazindikira kuti tathetsa mavuto awiri nthawi imodzi:
Yankho la funso la tsiku la sabata la chaka cha AD 31 "Mwanawankhosa wofananira wa Paskha" Yesu adayenera kupatulidwa, likutsatira pakuwerenga kosavuta kwa tchati chatsopanochi, ndipo ndi: Lamlungu, May 20, AD 31.
Tiyeni tikumbukire nkhani yapitayi. Kumayambiriro kwenikweni, tinazindikira vuto lalikulu ndi mawu ena a Ellen G. White, pamene anayerekezera kulowa kwa Yesu mu Yerusalemu ndi kulekanitsidwa kwa mwanawankhosa wansembe ameneyu, ndipo ananenanso kuti linali Lamlungu pamene Yesu analowa mu Yerusalemu.
M’moyo wake wapadziko lapansi Yesu anali asanalolepo chionetsero choterocho. Iye anaoneratu zotsatira zake. Izo zikanamubweretsa Iye pa mtanda. Koma chinali cholinga Chake kotero poyera kuti adziwonetse yekha ngati Muomboli. Iye ankafuna kuti atchule za nsembe imene inayenera kuika chisoti cha utumiki wake ku dziko lakugwa. Pamene anthu anali kusonkhana ku Yerusalemu kudzachita Paskha. Iye, Mwanawankhosa wophiphiritsira, mwa kuchita modzifunira anadzipatula Yekha ngati nsembe. Zikadakhala zofunikira kuti mpingo wake mu mibado yonse yotsatira upangitse imfa yake chifukwa cha machimo adziko lapansi kukhala phunziro lozama ndi kuphunzira. Mfundo iliyonse yokhudzana ndi izi iyenera kutsimikiziridwa mosakayikira. Pamenepo, kunali koyenera kuti maso a anthu onse aloze kwa Iye; zochitika zomwe zidatsogolera nsembe Yake yayikulu ziyenera kukhala zokopa chidwi ku nsembeyo. Pambuyo pa chionetsero choterocho monga cha kupezeka Kwake kulowa mu Yerusalemu, maso onse akatsatira kupita Kwake kofulumira mpaka ku chochitika chomaliza. {Wolemba DA 571.2}
Zinali pa tsiku loyamba la sabata kuti Khristu analowa mu Yerusalemu mwachigonjetso. {Wolemba DA 569.3}
Koma zimenezi sizinagwirizane ndi chiphunzitso chakuti nkhosa ya Paskha iyenera kuphedwa madzulo a Lachisanu, pa Nissan 14 madzulo, chifukwa ndiye kulekanitsidwa kophiphiritsira kwa Yesu pakulowa Kwake mu Yerusalemu kunayenera kuchitika Lolemba, Nissan 10. Kutanthauzira kwathu kwatsopano kwa mtundu wa phwando la Paskha, kumene kuli mwambo, kumatiuza molondola kuti kuphedwa kwa nsembe ya Paskha sikunali kuphedwa pa Nis14. (Lachisanu) koma pa Nissan 13 (Lachinayi). Lamlungu limagwirizana bwino ndi chithunzi chonse pankhaniyi. Yesu anadzilekanitsa yekha ndi anthu ake pa tsiku loyamba la sabata mophiphiritsira bwino lomwe, podziwa kuti kulowa mwachipambano kumeneku kudzatanthauza chilango cha imfa yake. Vuto la Ellen White lotchulidwa m'nkhani yapitayo kotero lathetsedwa mwangwiro!
Tsopano tikumvetsetsa chifukwa chake palibe aliyense wa alaliki oyambilira, Mateyu, Marko, ndi Luka, amene anatchula mwatsatanetsatane kuti Yesu ndi ophunzira Ake anali atapititsa patsogolo mwambo uliwonse pa maola 24, ndipo anali atapha kapena kudya mwanawankhosa wansembe tsiku lina m’mbuyomo motsutsana ndi kutsutsidwa kwa anthu kapena ansembe. M’pomveka kuganiza kuti Ayuda a m’nthawi ya Yesu ankamvetsabe zoimira, ndipo miyamboyo inakhalabe yoyera.
Palinso funso lina limene tiyenera kudzifunsa. Kodi kuphedwa ndi kudya kwa nkhosa ya Paskha kunkaimira chiyani? Kufikira pano, chiphunzitso chakhala chiri chophiphiritsira cha kuphedwa ndi kudya kwa Nkhosa ya Paskha ndi imfa ya Yesu pamtanda, pafupifupi ola lachisanu ndi chinayi. Koma zimenezi sizikugwirizana ndi dongosolo latsopanoli la zochitika. Choncho, tiyenera kukonza chithunzi chathu choyambirira cha zochitika za Paskha mogwirizana ndi mazunzo ndi zochita za Khristu monga momwe tikumvera panopa.
Tsopano tikuwona miyambo iti yomwe imagwirizana ndi zochitika zenizeni ndi zowawa za Khristu:
Zochitika zitatu ndi zochita zimagwirizana ndendende:
1. Kudya Paskha wa Ayuda ndi kudya Paskha wa Yesu ndi ophunzira ake. Choncho, nthawi yodya Paskha si chizindikiro cha imfa ya Yesu pamtanda, koma chochitika china chofunika: kukhazikitsidwa kwa Mgonero wa Ambuye. Thupi la Mwanawankhosa wa Paskha limaimira mkate, thupi la Kristu, lomwe posachedwapa lidzaperekedwa nsembe. Ndipo magazi a nkhosa ya Paskha anali kuimila vinyo, magazi a Yesu, amene anali pafupi kukhetsedwa cifukwa ca ife.
Apanso, malingaliro awa akutsimikiziridwa kwathunthu ndi Ellen G. White. Ndidayamba gawo ili lachiwiri la Shadow Series m'nkhani yapitayi ndi mawu oyenerera kuchokera kwa iye kuti awonetse mwachangu momwe timawerengera ndikusamvetsetsa bwino:
Mitundu imeneyi inakwaniritsidwa, osati ponena za chochitikacho, komanso za nthaŵiyo. Pa tsiku lakhumi ndi chinayi la mwezi woyamba wa Chiyuda, tsiku lomwelo ndi mwezi umene Mwanawankhosa wa Paskha anaphedwa kwa zaka mazana khumi ndi zisanu, Kristu, atadya Paskha ndi ophunzira Ake, anayambitsa phwando limene linali lokumbukira imfa yake monga “Mwanawankhosa wa Mulungu, amene achotsa uchimo wa dziko lapansi.” Usiku womwewo Iye anatengedwa ndi manja oipa kuti apachikidwe ndi kuphedwa. Ndipo monga chophiphiritsira cha mtolo woweyula Ambuye wathu anaukitsidwa kwa akufa pa tsiku lachitatu, “zipatso zoyamba za iwo akugona,” chitsanzo cha onse olungama owukitsidwa, amene “thupi loipa” lidzasinthidwa, ndi “kumafanana ndi thupi Lake laulemerero.” Ndime 20; Afilipi 3:21 .
Momwemonso zoimira zomwe zikukhudzana ndi kudza kwachiwiri ziyenera kukwaniritsidwa pa nthawi yosonyezedwa mu utumiki wophiphiritsa. {GC 399.3–4}
Iye anati izi zinali tsiku lomwelo pomwe Paskha adaphedwa kwa zaka 1500. Kodi amagwiritsa ntchito kalendala iti pano? Ndithu, sichinali cha Ayuda. Iye amalankhula kwa ife osati kwa Ayuda. Apa, amagwiritsa ntchito kamvedwe kathu ka masiku ndikugwiritsa ntchito njira yakeyake. Ndithudi Nissan 14 yachiyuda inayamba Lachinayi madzulo ndipo ana a nkhosa ankaphedwa Lachinayi masana. Kwa Ellen G. White ndi kwa ife izi ziri tsiku lomwelo, ndipo Yesu anayambitsa phwando la Mgonero wa Ambuye ndendende kuchiyambi kwa Nisani 14 wachiyuda. Zonse mogwirizana!
2. Kuweyulidwa kwa mtolo wa zipatso zoyamba kunkagwirizana ndi kuukitsidwa kwa Yesu pa tsiku loyamba la sabata. Ellen G. White nayenso anatsimikizira concordance iyi ya mtundu ndi chofananira chake mu mawu am'mbuyomo: Ndipo monga chophiphiritsira cha mtolo woweyula Ambuye wathu anaukitsidwa kwa akufa pa tsiku lachitatu, “zipatso zoyamba za iwo akugona,” chitsanzo cha onse olungama owukitsidwa, amene “thupi loipa” lidzasinthidwa, ndi “kumafanana ndi thupi Lake laulemerero.” Ndime 20; Afilipi 3:21 . {GC 399.3}
Mwa njira imeneyi, Yesu anakwaniritsa ulosi wake, monga ananena kuti adzamanganso kachisi m’masiku atatu. Analankhula za kachisi wa Thupi Lake:
Ndipo anati, Munthu uyu anati, Ndikhoza kupasula kachisi wa Mulungu, ndi kummanganso masiku atatu. (Mateyu 26: 61)
Kuwerengera nthawi kwa Ayuda kunali kophatikiza. Ndiko kuti, ngakhale kukhudza kachigawo kakang’ono ka tsiku, tsiku lonse linkawerengedwa. Yesu anafa pamtanda pa ola lachisanu ndi chinayi (pafupifupi 15:00 maola) Lachisanu. Limeneli linali tsiku la 14 la Nisani, tsiku loyamba la ‘kuwonongedwa’ kwa kachisi. Popuma pa ntchito Zake padziko lapansi, Yesu anathera Sabata lonse, Nisani 15, m’manda. Mlengi wa Chilengedwe Chonse anapumula kamodzinso pa Sabata la tsiku lachisanu ndi chiwiri ku ntchito Yake! Pa nthawiyi, linali “Sabata Lalikulu” (Yohane 19:31), chifukwa tsiku loyamba la phwando la mikate yopanda chofufumitsa linali la Sabata lachikondwerero cha tsiku lachisanu ndi chiwiri. Limeneli linali tsiku lachiŵiri la kachisi “wowonongedwa”. Koma Yesu anapumulabe pafupifupi usiku wonse wa Nisani 16 mpaka mbandakucha. Anadzuka mu ola lamdima kwambiri kutangotsala pang'ono kuca. Ili linali tsiku loyamba la mlungu (Lamlungu) monga limatchulidwira kangapo m’Baibulo. Ndipo chifukwa chakuti gawo la tsiku lina linakhudzidwa, theka la tsikuli linawerengedwa kuti ndi tsiku lachitatu la kachisi “wowonongedwa.”
Nthawi zambiri ndimafunsidwa zomwe zikutanthauza kuti Yesu adagwiritsa ntchito masiku atatu ndi masiku atatu mu mtima wa dziko monga Yona m’mimba mwa chinsomba . . .
Pakuti monga Yonasi anali masiku atatu usana ndi usiku m'mimba mwa chinsomba; momwemonso Mwana wa munthu adzakhala mumtima mwa dziko lapansi masiku atatu usana ndi usiku. ( Mateyu 12:40 )
Chonde yang'anani mwachidwi chithunzi pamwambapa. Usiku wa Nisani 14 kuzunzika kwa Yesu kunayamba. Pambuyo pa chakudya cha Paskha, Iye anapita ndi ophunzira ake ku munda wa Getsemane ndipo anatenga machimo athu onse pa Iye yekha. Izi Iye anaziyerekezera mwaulosi ndi kukhala m’mimba mwa chinsomba, m’mene Yona anapatulidwa ku chiyanjano chirichonse ndi Mulungu kapena munthu, akumamva kulemedwa kwakukulu kwa uchimo. Kumlingo wakutiwakuti, Yona anali ataphimbidwa mumdima ndi katundu wauchimo. Momwemonso Yesu. Uwu unali usiku woyamba mu mtima wa dziko lapansi kwa Yesu. Ndiyeno linafika tsiku la Nissan 14. Mayesero ausiku anatsatiridwa ndi mayesero a usana, kukwapulidwa, kunyozedwa—koma cholemetsa chachikulu pa zonse chinali machimo athu. Anapirira chilichonse chifukwa cha ife, ngakhale kupachikidwa ndi imfa. Ili linali tsiku loyamba mkati mwa dziko lapansi. Ndiyeno, Yesu anapumula kwenikweni m’kati mwa dziko lapansi m’manda, usiku wina (usiku 2, Nissan 15), tsiku lina (tsiku la 2, Nissan 15) ndi usiku wina (usiku 3, Nissan 16) mpaka Iye anadzuka m’bandakucha wa Nisani 16. Yesu anati kwa Mariya wa ku Magadala kumanda pamene kunali masana:
“Musandigwira; pakuti sindinakwere kwa Atate wanga; ndi kwa Mulungu wanga, ndi Mulungu wanu.” ((Yohane 20:17)
Mzimu wa Uneneri umatifotokozera ife mu buku la Chilakolako cha Mibadwo patsamba 790:
Ndipo Mariya anapita kwa ophunzira ndi uthenga wosangalatsawo.
Yesu anakana kulandira ulemu wa anthu ake mpaka Iye anali nacho chitsimikiziro chakuti nsembe Yake inalandiridwa ndi Atate. Iye anakwera ku mabwalo akumwamba, ndipo kuchokera kwa Mulungu Mwiniwake anamva chitsimikiziro chakuti chitetezero chake cha machimo aanthu chinali chokwanira, kuti mwa mwazi wake onse apeze moyo wosatha. Atate adavomereza pangano lopangidwa ndi Khristu, kuti alandire anthu olapa ndi omvera, ndi kuwakonda iwo monga momwe Iye amakondera Mwana wake. Khristu anayenera kutsiriza ntchito Yake, ndi kukwaniritsa lonjezo Lake la “kupanga munthu kukhala wa mtengo wake woposa golidi woyengeka; ngakhale munthu woposa mphero yagolide ya ku Ofiri.” Yes. 13:12 . Mphamvu zonse kumwamba ndi padziko lapansi zinaperekedwa kwa Kalonga wa Moyo, ndipo Iye anabwerera kwa otsatira ake m’dziko lauchimo, kuti akagawire kwa iwo mphamvu ndi ulemerero Wake. {DA 790.2-3}
Utumiki wozunzika wa Yesu sunathe asanakwere kumwamba m’maŵa wa tsiku loyamba la mlungu ndi kubweretsa mtolo wonse wa uchimo wa anthu m’malo opatulika akumwamba ndi kuwaza pa nsalu yotchinga ya malo opatulika. Kenako anali wokonzeka kulandira chitsimikiziro chochokera kwa Atate wake chakuti mwazi wake walandiridwa. Choncho anamasulidwa ku uchimo ndipo anali wotsimikiza kuti ntchito yake yayenda bwino. Tsiku lachitatu losowa linali ulendo wachidule wa Yesu wopita kwa Atate Ake kumwamba asanabwerere ku dziko lapansi kukakhalanso masiku ena 40 ndi ophunzira ake mpaka pamene iye pomalizira pake adzakwera kumwamba kudzatichonderera kumeneko monga Mkulu wa Ansembe wathu kufikira kudza kwake kwachiŵiri.
Ambiri amadabwa chifukwa chake malo opatulika akumwamba akanayenera kuyeretsedwa kuyambira 1844. Iwo amaganiza kuti anali asanaipitsidwepo. Kumvetsetsa kwenikweni kwa zoyimira ndi zofananira kumatitsogolera ife tsopano kumvetsetsa za nthawi yeniyeni yomwe malo opatulika akumwamba adaipitsidwa ndi machimo onse aanthu, kaya akale kapena am'tsogolo: Atangoukitsidwa, Yesu mwini adabweretsa machimo kumeneko ndi "kudetsa" malo opatulika kotero kuti pambuyo pake (kuyambira 1844) ayambe utumiki wa chiyanjanitso cha machimo athu onse mu kachisi wa chiyeretso cha machimo athu onse.
Ndipo kachiŵirinso tikuona mmene ndandanda ya nthaŵi ya Mulungu iliri yolondola ponena za kukwaniritsidwa kwa zoimira ndi zofananira. Mtolo wa zipatso zoyamba sunali kuweyulidwa m’bandakucha m’kachisi, koma m’bandakucha. Chotero, tikamanena kuti chiukiriro cha Yesu chinaphiphiritsidwa ndi kuŵeyutsidwa kwa mtolo, chiri cholondola kwenikweni, koma sichikugwirizana kwenikweni ndi mtunduwo. Yesu anali zipatso zoyamba za oukitsidwa onse ndipo anayenera kudzionetsera yekha pamaso pa Atate m’malo opatulika akumwamba kuti alandire chivomerezo cha ntchito yake. Iye anakana kukhudzidwa ndi Mariya wa Magadala m’bandakucha, koma patapita nthaŵi analola atumwiwo. Chosiyana chinali chakuti Iye anali atawonekera kale kwa Atate: zipatso zoyamba za zonse zinalandiridwa ndi Atate mu chipinda chachifumu cha kachisi wakumwamba. Izi ndi zimene kuweyulidwa kwa mtolo wa zipatso zoyamba kumaimira, ndipo n’komwe akukwaniritsa uneneri wa masiku atatu usana ndi usiku womwe uli mkati mwa dziko lapansi; Chilakolako chonse cha Yesu kuchokera ku Getsemane mpaka kuvomerezedwa komaliza kwa nsembe yake ndi Atate.
3. Kupachikidwa kwa Yesu kunkagwirizana ndi kupha tsiku ndi tsiku kwa nsembe yamadzulo. Monga ndanenera kale, sikunali kotheka kuti Lachisanu likhale tsiku lokonzekera Paskha, chifukwa ngati tsiku lokonzekera Sabata ndi tsiku lokonzekera Paskha likugwirizana, nthawi zoperekera nsembe zinasunthidwa kuti nsembe ya tsiku ndi tsiku isachitike pa ola lachisanu ndi chinayi. Malinga ndi kunena kwa Mishna ( Pesachim 5:1 ), pamenepa nsembe yamadzulo ikanakhala itachitika kale pakati pa 12:30 pm (kupha) ndi 1:30 pm (kupereka) ndipo izi zikanayambitsa vuto ndi ndime yotsatirayi ya Chilakolako cha Mibadwo:
Pamene mfuu yofuula yakuti, “Kwatha,” inatuluka m’milomo ya Kristu, ansembe anali kutumikira m’kachisi. Linali ora la nsembe yamadzulo. Mwanawankhosa woimira Khristu anali atabweretsedwa kuti aphedwe. Wansembeyo atavala chovala chake chochititsa chidwi ndiponso chokongola, anaimirira atanyamula mpeni wonyamulira, monga mmene Abulahamu anachitira pamene ankafuna kupha mwana wake. Anthu anali kuyang’ana mwachidwi kwambiri. Koma dziko lapansi linjenjemera ndi kugwedezeka; pakuti Ambuye wayandikira. Ndi phokoso long'ambika chinsalu chamkati cha kachisi chimang'ambika kuchokera pamwamba mpaka pansi ndi dzanja losawoneka, ndikutsegula pamaso pa khamulo malo odzazidwa kamodzi ndi kukhalapo kwa Mulungu. M’malo amenewa munali kukhala Sekina. Apa Mulungu anali atawonetsera ulemerero Wake pamwamba pa mpando wachifundo. Palibe wina aliyense koma mkulu wa ansembe amene ananyamulapo chophimba cholekanitsa nyumbayi ndi kachisi yense. Iye ankalowa kamodzi pachaka kuti apereke nsembe yochotsera machimo aanthu. Koma taonani, chophimba ichi chang'ambika pakati. Malo opatulika koposa a malo opatulika padziko lapansi salinso opatulika.
Zonse ndi mantha ndi chisokonezo. Wansembe ali pafupi kupha wophedwayo; koma mpeni ukutsika m'manja mwake wopanda mantha, ndipo mwanawankhosa athawa. Mtundu wakumana ndi zophiphiritsira mu imfa ya Mwana wa Mulungu. Nsembe yaikulu yapangidwa. Njira yolowera ku malo opatulika yatsegulidwa. Njira yatsopano komanso yamoyo yakonzedwa kwa onse. Sipafunikanso anthu ochimwa, omvetsa chisoni akuyembekezera kubwera kwa wansembe wamkulu. Kuyambira pamenepo Mpulumutsi anali kudzatumikira monga wansembe ndi woimira m’mwamba mwa kumwamba. Zinali ngati mawu amoyo akulankhula kwa olambirawo kuti: “Tsopano zatha nsembe zonse ndi zopereka zauchimo. Mwana wa Mulungu anabwera molingana ndi mawu Ake, “Taonani, ine ndinadza (m’buku la buku munalembedwa za Ine,) kudzachita chifuniro Chanu, O Mulungu.” “Ndi mwazi wake” analoŵa “kamodzi m’malo opatulika, atalandira chiwombolo chamuyaya kwa ife.” Aheb. 10:7; 9:12. {DA 756.5-757.1}
Lachisanu, May 25, 31 AD, linali tsiku lokonzekera Sabata m’nyengo ya mapwando a kasupe ndi Nissan 14. Silinafanane ndi makonzedwe a Paskha amene nthaŵi zonse ankayenera kuchitidwa pa Nissan 13, monga momwe ndikuyembekeza kuti ndinatha kusonyeza m’nkhani ino. Mawu awa a Ellen G. White ndi oona ndipo amagwirizananso chimodzimodzi ndi zochitika zenizeni. Yesu anafa pa ola lachisanu ndi chinayi, ndipo imeneyi inali nthaŵi yeniyeni yopha nsembe yamadzulo yatsiku ndi tsiku. Tsopano zikuonekeratu kuti chizindikiro chachindunji cha imfa ya Yesu pamtanda sichinali Mwanawankhosa wa Paskha, koma Mwanawankhosa wa nsembe ya tsiku ndi tsiku imene inkaperekedwa chifukwa cha machimo aanthu. Mchitidwe wansembe womwewo unathetsedwa nthawi imodzi ndi imfa ya Yesu pa mtanda. Nsaluyo inang'ambika pakati, inaonongedwa ndi dzanja la Mulungu Atate Mwiniwake wochokera Kumwamba. Ulosi umene unakhalapo kwa zaka XNUMX unakwaniritsidwa, ndipo ulosiwu unakwaniritsidwa. Nsembe ya tsiku ndi tsiku sinali yofunikanso.
Mu nkhani yotsatira, Ndifufuza mbali zina zofunika za yankho ili ku vuto la Paskha awiri ndikuyankha zotsutsana ndi maphunziro anga kuchokera kwa osunga sabata ...